Powracająca przemoc kapitału

Przemoc jest akuszerką każdego starego społeczeństwa brzemiennego nowym". Tę frazę z rozdziału o "Tak zwanej akumulacji pierwotnej" Marksowskiego Kapitału słyszeliśmy po wielokroć. Najczęściej przewija się w stereotypowych krytykach socjalistycznej czy komunistycznej strategii politycznej, których realizacja, w oczach jej przeciwników, nie może obejść się bez rozlewu krwi. Jak gdyby jedyna ścieżka do ustanowienia porządku, w którym raz na zawsze położy się kres wyzyskowi, wiodła przez lasy szubienic i obozy śmierci. Powyższy fragment, tak chętnie wyjmowany z kontekstu przez adwersarzy marksizmu, przemieszcza dyskusję o przemocy w zupełnie niewłaściwy dla niej rejestr, odwracając naszą uwagę od istoty problemu, na który chciał wskazać Karol Marks. Już w kolejnym zdaniu stwierdza on bowiem, niejako wbrew dogmatom wyznawanym przez klasycznych ekonomistów politycznych i ich neoliberalnych kontynuatorów, że "przemoc sama jest potęgą ekonomiczną". Na co wskazuje to enigmatyczne zdanie? Przede wszystkim na ścisły splot i wzajemne warunkowanie się porządków tego, co polityczne i tego, co ekonomiczne. Mariaż ten zdaje się szczególnie istotny w warunkach funkcjonowania kapitalizmu z niezbywalną dla niego ramą suwerennego państwa. Kapitalistyczny sposób produkcji nie wykształca się bowiem na skutek stopniowego racjonalizowania sfery gospodarczej, podporządkowania mechanizmów rządzących produkcją i wymianą prawom dyktowanym przez niewidzialną rękę rynku. Kapitalizm, jak również kapitał z typową dla niego logiką akumulacji, są zjawiskami historycznymi, a nie bytami naturalnymi, a ich pojawienie się i reprodukcja w czasie wymagają zaangażowania istotnych sił pozaekonomicznych. W celu zaprowadzania tego porządku, jak